ჰაერში აზოტის დიოქსიდის მაჩვენებელი 58%-ით არის გაზრდილი


air-ის სურათის შედეგი„საქართველოს ალიანსმა უსაფრთხო გზებისთვის“ კვლევის პრეზენტაცია გამართა, რომელზეც აღინიშნა, რომ თბილისში ჰაერის მდგომარეობა 2018 წელთან შედარებით გაუარესებულია.

ორგანიზაციამ წერეთლის გამზირზე არსებული მდგომარეობა შეისწავლა, სადაც გარემოს ეროვნული სააგენტოს ატმოსფერული ჰაერის მზომი მდებარეობს. აღნიშნული სადგურის მონაცემებით, მოჭარბებული დამაბინძურებლები პირდაპირ კავშირშია ავტოტრანსპორტის ნაკადების ზრდასთან.

კვლევის ავტორების განცხადებით, წინა წელთან შედარებით, აზოტის დიოქსიდის მაჩვენებელი წინა წლებთან შედარებით 58%-ით არის გაზრდილი, რაც უშუალოდ ავტომობილების გამონაბოლქვთან არის კავშირში.

ორგანიზაციაში აცხადებენ, რომ აუცილებელია, სრული სიმკაცრით ამოქმედდეს ავტომობილების ტექნიკური დათვალიერება, აიკრძალოს ტრანსპორტის გადაადგილება კატალიზატორის გარეშე და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ტრანსპორტის გზისპირა კონტროლი სპეციალური აპარატურით მოხდეს. რაც შეეხება საწვავს, კვლევის მიხედვით, ამ ეტაპზე პრობლემას დიზელის საწვავზე მომუშავე ავტომობილებიც წარმოადგენს.




ინდოეთის არმია ამტკიცებს, რომ თოვლის კაცის ნაკვალევს მიაგნო


ინდოეთის არმია ამტკიცებს, რომ თოვლის კაცის ნაკვალევს მიაგნო
ინდოეთის არმია ამტკიცებს, რომ თოვლის კაცის – იეტის ნაკვალევს მიაგნო. ამის შესახებ ინფორმაცია და შესაბამისი ფოტო ინდოეთის არმიამ „ტვიტერის“ გვერდზე გაავრცელა.

ინდოელი სამხედროები ამტკიცებენ, რომ „იეტის ნაკვალევს ჰიმალაის მთებში მდებარე მიკალუს სამხედრო ბანაკში მიაკვლია“.

თოვლის კაცი იეტი მითიური არსებაა, რომელიც ძირითადად სამხრეთ აზიურ ფოლკლორშია მოხსენიებული. იეტის შესახებ ინდოეთში, ნეპალსა და ბუტანში ხშირად ყვებიან.

ინდეოთის არმიაში ამბობენ, რომ მათ მიერ აღმოჩენილი მტკიცებულბა ექსპერტებს გადაეგზავნა.

1tv.ge




ვაჟა კაკაბაძე:"ტყვიის მაღალი შემცველობა –არ არის გამორიცხული, რომ ადგილი ჰქონდეს დივერსიას"


ვაჟა კაკაბაძე-ის სურათის შედეგიგასულ წელს, როცა სტამბულში ვიყავი იქ მომუშავე ქართველებმა მითხრეს, რომ სტამბულის სავადმყოფო სავსეა ქართველი ბავშვებით, რომლის სისხლშიც მომატებული ტყვიის შემცველობაა დაფიქსირებული.

როგორც საინფორმაციო წყარო გადმოსცემს იტალიის ლაბორატორიიდან ჩამოსული ანალიზის პასუხებით, 2-დან 7 წლამდე ბავშვებში ტყვიის კონცენტრაცია მომატებულია, კერძოდ: 16-ბავშვს, სისხლში ტყვიის მაღალი შემცველობა დაუდგინდა, დანარჩენებს კი მომატებული.  ამ საკითხზე ისაუბრა დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო ხელმძღვანელი პაატა იმნაძემ, მან განაცხადა:

“ტყვიის შემცველობაზე კვლევის შედეგები ამ თვის ბოლოს გამოქვეყნდება (იგულისხმება აპრილი). შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით გამოკვლეული 1600-მდე ბავშვიდან, სისხლში ტყვიის საყურადღებო მატება 16 ბავშვს დაუდგინდა. ამ ბავშვებთან დადიან ექიმები, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მუშაკი, გარემოს სპეციალისტი და ინდივიდუალური მკურნალობა უტარდებათ. ასევე მიმდინარეობს მათი საცხოვრებელი გარემოს შესწავლა, რათა დადგინდეს ტყვიის წყარო. კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით, ცოტა ხანში სახელმწიფო პროგრამა ამუშავდება. ამ საკითხთან დაკავშირებით, შეხვედრა გაიმართა პრემიერ-მინისტრთან. მზადდება დიდი სამთავრობო პროგრამა სხვადასხვა უწყების ჩართულობით, იმისთვის, რომ ქვეყანაში დაისახოს გრძელვადიანი პროგრამა ტყვიის პრობლემების აღმოსაფხვრელად”.

ასევე გაირკვა, რომ დასავლეთის მხარეში, სახელდობრ ზღვის პირას მაცხოვრებელ ბავშვებში ტყვიის შემცველობა სხვა რეგიონებში მაცხოვრებელ ბავშვებთან შედარებით, უფრო მაღალია. აღნიშნულიდან გამომდინარე ჩნდება ლოგიკური კითხვა, რატომ? ამ კითხვაზე შევეცდები გავცე პასუხი:

  • პირველი – ტყვია დაკავშირებულია დარიშხანის საბადოსთან და როცა რაჭაში ხდებოდა ღია კარიერული წესით ვერცხლის მოპოვება, ვერცხლი და ტყვია ჩადიოდა გრუნტის წყლებში, გასული საუკუნის 80 წლებში დარიშხანის შემცველობა აღმოჩენილ იქნა ნიადაგში, მცენარეულ საკვებში და დედის რძეშიც კი. ამ გარემოებამ შეაშფოთა საბჭოთა ექიმები, მაგრამ ქმედითი ღონისძება არ განხორციელებულა – ეს ანალიზი, რათქმაუნდა, ეხება ტყვიასაც;
  • შემდეგი მიზეზი – ბათუმის მახლობლად განლაგებული იყო რუსეთის სამხედრო ბაზა და როცა მოხდა მათი გასვლა არ მომხდარა იქ დარჩენილი სამხედრო ნარჩენების უტილიზაცია;
  • და, კიდევ ერთი  მთავარი მიზეზი – სოხუმთან არსებული ეშერის საიდუმლო ლაბორატორია, რომელიც ახორციელებს საშიშ ცდებს.

ყოველივე ამას ემატება მანქანების გამონაბოლქვი, ნაგავსაყრელების მოუწესრიგებულობა, მეორადი საბურავების გამოყენება და წვა; ცნობისათვის: გემის საღებავები შეიცავს ტყვიის მაღალ შემცველობას, სამშენებლო მასალები გაჯერებულია ტყვიით და არ არის გამორიცხული, რომ ადგილი ჰქონდეს დივერსიასაც – მსგავსი მეთოდი გამოიყენება ჰიბრიდული ომის დროს.

არანაკლები სიმწვავით დგას ეკოლოგიური პრობლემა დასავლეთის ცალკეულ რაიონებში (ზესტაფონი, ტყიბული, ჭიათურა) და შემოგარენში. დასავლეთის რეგიონის სოფლების მოსახლეობა წლებია საუბრობს გამოწვევებზე, რაც მათ დასახლებულ პუნქტებში დგას ჰაერისა და ნიადაგის დაბინძურების, საყოფაცხოვრებო სავარგულების გამოუსადეგრად გადაქცევის თუ ადგილზე მოწეული პროდუქტის ხარისხთან დაკავშირებით.

старые покрышки-ის სურათის შედეგი

ასევე, აუცილებლად უნდა შევეხოთ თბილისის ძირითად პრობლემას, სახელდობრ: თბილისის ცენტრში ბოლო ორი ათწლეულის მანძილზე, მდინარე მტკვრის ნაპირას ჩამოყალიბებული ელიავას ბაზრობა და მიმდებარე განვითარებები დიდ საფრთხეს უქმნის მოსახლეობის ჯანმრთელობას, ასევე არსებული საცხოვრებელი და ბუნებრივი გარემოს დეგრადირებას იწვევს.

ელიავას ბაზრობის მიმდებარე ტერიტორიებზე ხდება მეორადი საბურავების დაწვა და მისი გადამუშავება (აქვე მინდა აღვნიშნო და, თუ არ ვცდები, ამ ტერიტორიის ნაწილი ორი პარლამენტარის საკუთრებაში იმყოფება), მიღებულ რეზინას იყენებენ ბავშვების გასართობი ტერიტორიების რბილი საფარის დასაგებად (საზღვარგარეთ სუფთა კაუჩუკს იყენებენ), რაც დიდ ზიანს აყენებს იქ მოთამაშე ბავშვებს. მაშასადამე აუცილებელია მოცემული ტერიტორიის (ელიავას ბაზრობა) ეკოლოგიური და სარეკრეაციო პოტენციალის გააზრება და არეალზე შესაბამისი საქალაქო განვითარებების დაგეგმვა, ხოლო თავისი განლაგების გათვალისწინებით კი, ტერიტორია საქალაქო მნიშვნელობის პარკის მოწყობის პოტენციურ არეალად უნდა გადაიქცეს.

რა შედეგი მოყვება ტყვიის შემცველობის ზრდას ადამიანის ორგანიზმში: მოზარდებში გონებრივი განვითარების შეფერხება; თექვსმეტი და მეტი წლის ახალგაზრდებში სექსუალური პოტენციალის დაცემა, რაც იწვევს ნარკოტიკებისადმი მიდრეკილების ზრდას; გულის და ნერვიული სისტემის დაავადებას.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე და როგორც კარგი მკურნალი იტყოდა – ავადმყოფობის გამომწვევი მიზეზი თუ არ დავადგინეთ, სნეულებას ვერ ვუმკურნალებთ .

ჩვენი შვილები ჩვენი იმედია, არ მოვკლათ იმედი!!!

ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი, ინჟინერ–გეოლოგი,

საქართველოს საინჟინრო აკადემიის წევრ–კორესპოდენტი,

პუბლიცისტი ვაჟა კაკაბაძე.




ინფორმაცია ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის შესახებ ხელმისაწვდომი გახდება


დაკავშირებული სურათიატმოსფერული ჰაერის ხარისხზე ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახდება – ასეთი ვალდებულება გათვალისწინებულია „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ“ კანონპროექტით.

სიახლის ინიციატორი საქართველოს მთავრობაა და პროექტის ინიცირება საქართველოს პარლამენტის ბიუროს დღევანდელ სხდომაზე მოხდება.

პროექტით განისაზღვრება, რომ საჯარო ინფორმაცია ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციების შესახებ სულ მცირე, უნდა მოიცავდეს მონაცემებს კონცენტრაციების გადაჭარბების დონის შესახებ, მათ შორის, ზღვრულ მნიშვნელობებს, საგანგაშო ზღვრებს, შეტყობინების ზღვრებს ან გრძელვადიან ამოცანებს რეგულირებადი დამაბინძურებლების შესახებ.

მთავრობში განმარტავენ, რომ ცვლილებები მომზადებულია ევროკავშირის ასოცირების ხელშეკრულების ფარგლებში.




იოჰან შტრაუსი


კლასიკური მუსიკა  ჩამოყალიბდა დასავლურ ლიტურგიულ და საერო მუსიკაზე დაფუძნებით. მისი განვითარების პერიოდი მოიცავს დაახლოებით ცხრა საუკუნეს,  XI საუკუნიდან – დღემდე. მუსიკის ამ ტიპის ძირითადი ტრადიციები ჩამოყალიბდა 1550-1900 წლებში.

https://www.youtube.com/watch?v=dB0BE6V5-js&list=PLWvrfuVZeWcbSU7opqWGHQT671PwVIjEf&index=3&t=0s




ამ დღეს კონსტანტინოპოლს სტამბოლი დაერქვა – რატომ გაქრა ბიზანტია


Похожее изображение1930 წლის 28 მარტს საბოლოოდ დაესვა წერტილი ბიზანტიური იმპერიის დიდებას – 89 წლის წინ ქალაქებს კონსტანტინოპოლს და ანგორას ახალი, თურქული სახელები მიენჭა – სტამბოლი და ანკარა. 

კონსტანტინოპოლი (ბერძ. Κωνσταντινούπολις) —  საუკუნეების განმავლობაში ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქი იყო (ქალაქის ძველი ბერძნული სახელი იყო ბიზანტიუმი). ქალაქი  სტრატეგიულად მდებარეობდა ოქროს რქისა და მარმარილოს ზღვის უბეში, იმ ადგილას სადაც ევროპა აზიას ხვდება. მან წარმატებულად გაართვა თავი ძველი რომის გადმოცემულ

მემკვიდრეობას და უდიდესი და უმდიდრესი ქალაქი იყო ევროპაში მთელი შუა საუკუნეების განმავლობაში, რის გამოც მას „ქალაქთა დედოფალი“ შეარქვეს.

1453 წლის 29 მაისს, ოსმალეთის იმპერიის ერთ-ერთმა ცნობილმა და გამოჩენილმა სულთანმა, მეჰმედ II-მ კონსტანტინოპოლის ალყა დაიწყო. სულთან მეჰმედის წინაპრებს არაერთი მცდელობა ჰქონდათ ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქის აღების, მაგრამ ყოველი მცდელობა უშედეგოდ სრულდებოდა. მაგრამ ამ შემთხვევაში ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქს აღარ გაუმართლა და ოსმალებმა მისი აღება მოახერხეს. ეს იყო ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი გამარჯვება.

ისტორიკოსების შეფასებით კონსტანტინოპოლის დაცემა შიდაფეოდალური დაპირისპირების, საზოგადოებაში გავრცელებული მანკიერების და მძიმე ეკონომიკური პირობების შედეგად მოხდა.

ამაოდ შეაგონებდნენ ჭეშმარიტი მოძღვრები ერსა და ბერს, ამაოდ აფრთხილებდნენ, ღვთის სასჯელი არ აგვცდებაო – სამღვდელობა უფრო მეტად ეფლობოდა უზნეობაში, მრევლი კი განცხრომაში ატარებდა დროს.  დაივიწყეს  წინაპართა სჯული. წარჩინებული და განათლებული ახალგაზრდობა კათოლიციზმის იდეებს იზიარებდა და რომის ტახტს ემხრობოდა. ძალზე გავრცელდა სხვდასხვა ერესი, ცრურწმენა, მკითხაობა, მათ შორის  – მართლმადიდებლურ ხატზებზე.

Картинки по запросу падение константинополя

ამაოდ თხოვდა დახმარებას იმპერატორი კონსტანტინე ქედმაღალ ფეოდალებს, ფინანსურად დახმარებოდნენ ქვეყანას იარაღის შეძენაში. პასუხად კადნიერი  თავად–აზნაურები საეკლესიო ოქროს ნივთების გაყიდვას ურჩევდნენ მეფეს …როდესაც დაპყრობილი ქალაქის კანტიკუნტად დარჩენილმა დიდებულებმა სულთანს ოქროს ზოდები მიართვეს, მას ძალზე გაუკვირდა – ამდენი ოქრო თუ გქონდათ, იმპერატორ კონსტანტინეს რატომ არ უბოძეთ, რათა  ჯარი შეეკაზმა? აღსანიშნავია, რომ იმპერატორმა  უბრალო მეომარივით, ყველასგან მიტოვებულმა, ქუჩის შეტაკებებში დაასრულა სიცოცხლე – ხმლით ხელში იცავდა საკუთარ ქალაქს. ხოლო ოსმალებმა კონსტანტინოპოლის აღებისას  სულ 3 მეომარი დაკარგეს…

კონსტანტინოპოლის დაპყრობის შემდეგ, ბიზანტიის იმპერია საბოლოოდ გაქრა რუქიდან, ხოლო ოსმალეთის სასულთნო ოსმალეთის იმპერიად ჩამოყალიბდა. ოსმალებმა უწოდეს მას სახელი „სტამბოლი“ და დედაქალაქად გამოაცხადეს.

ალექსანდრე მგალობლიშვილი

premiumi.ge 




"ვერ ვენდობი, ესენი ჩვვენი ერთგულნი არ არიანო" - გიორგი XII რუსეთის შესახებ


Похожее изображениеერეკლე II-ის უფროსი ვაჟი, უფლისწული გიორგი მუდამ გვერდით ედგა მამას სახელმწიფოს მართვაში. იგი მამაცი ვაჟკაცი ყოფილა და კარგადაც ერკვეოდა მაშინდელ პოლიტიკაში.

გიორგის არაერთხელ ხმლით უხსნია ქვეყანა მომხდურთა თარეშისაგან. იგი თან ახლდა მამას ასპინძის ომში.  გიორგი ბატონიშვილი  სასტიკი წინააღმდეგი იყო რუსთა მონაწილეობისა ბრძოლაში.

ვერ ვენდობი, ესენი ჩვვენი ერთგულნი არ არიანო, – უმტკიცებდა მამასა და სარდლებს. ლამის გაიქცა ბრძოლის ველიდან, ხელდახელ აპირებდა რუს გენერალთან შებმას…

როგორც შემდეგ გამოჩნდა, გიორგი მართალი იყო – ტოტლებენმა ფიცხელ ომში მიატოვა ერეკლე.

***

მეფე გიორგი XII ერთხელ ყაზახ–ბორჩალოს მიბრძანებულა და სწვევია ერთ დარბაისელს, საქართველოს ერთგულ მოხუცებულ აღალარს. ჩამოვარდნილა ლაპარაკი ცხენებზე და მეფეს უკითხავს მოხუცისთვის, – ყაზახ–ბორჩალოს ცხენი უწინ განთქმული იყო მთელ საქართველოში, ახლა კი იმისთანა ცხენები აღარ გამოდიან, რა იქნენ ის უწინდელი ცხენებიო?

– იმ უწინდელ ცხენებზე ის უწინდელი ქართველები შესხდნენ და წავიდნენო, – უპასუხია გულამომჯდარ მოხუცს.

***

გიორგი XII ტახტზე ავიდა მაშინ, როდესაც საქართველოს, რომელიც არ იყო გარეშე მტრებისგან დაცული, არ ჰქონდა წესრიგი საშინაო მმართველობაშიც. ქვეყანა გაძარცვულ-დარბეული იყო, ხალხს კი მძიმე გადასახადები აწვა ტვირთად; ყველგან გავრცელებული იყო სიღარიბე და სიღატაკე .

ტფილისი წარმოადგენდა ნანგრევების გროვას. მხოლოდ ორი ქუჩა იყო თავისუფალი (გაწმენდილი) მგზავრობისთვის; მაგრამ მათაც ორივე მხარეზე მიუყვებოდნენ გაძარცვული სახლები (* Изъ записокъ Тучкова. Арх. главн. шт. въ С.-Петербурге).

თავად მეფე, როდესაც იგი გადმოსახლდა დარბეულ დედაქალაქში, იძულებული შეიქმნა განთავსებულიყო თავად ბებუთაშვილის ერთადერთ გადარჩენილ სახლში, სადაც იცხოვრა კიდეც მან თავის სიკვდილამდე, ორ მეტად პატარა ოთახში (* ჩაწერილია თავად დ. ო. ბებუთოვის სიტყვებიდან. იხ. ასევე письмо Коваленскаго Кноррингу 2-го декабря 1799 г. Т. А. К. Н.).

www.premiumi.ge




ცირკიდან გაქცეულმა ენოტებმა სურსათის მაღაზია გაძარცვეს


Похожее изображениеუკრაინის ქ. სტოროჟინეცში საცირკო ენოტები გასტროლებიდან გაიქცნენ და ერთერთ სურსათის მაღაზიაში შეიპარნენ. დილით მისულ მეპატრონეს  მაღაზია დარბეული დახვდა, ხოლო ენოტები – შეზახორშებულები. ქალბატონმა მათი გაყრა სცადა,  ერთერთმა შემთვრალმა ენოტმა მას ფეხი გაუკაწრა.

როგორც გაირკვა, მაღაზიაში ოთხფეხა „მძარცველებმა“ დააგემოვნეს ყველის და ძეხვის რამოდენიმე სახეობა, ტკბილეული მიირთვეს და ალკოჰოლური სასმელებიც მიაყოლეს. ენოტებმა თაროდან არყის, ლუდის  და კონიაკის ბოთლები ჩამოყარეს და დაღვრილი სასმელით გვარიანად შეზახორშდნენ.

ცხოველები ცირკში დააბრუნეს, თუმცა სამი დღის განმავლობაში მათ ისეთი ძლიერი ნაბახუსევი ჰქონდათ, რომ მათ მაგივრად არენაზე დუბლიორი ენოტები გამოდიოდნენ. „ ენოტები 17 კილოგრამს იწონიან და მაინც ზედემტი სასმელი მოუვიდათ, მთელი ღამე არ დაგვაძინეს, ვერ ვაშოშმინებდით“, –აღნიშნა ცირკის ადმინისტრატორმა.

რაც შეეხება დარბეულ მაღაზიას,  მიყენებულმა ზარალმა 46 ათასი გრივნა შეადგინა.




"ცეია ჰია" – რა საერთო აქვს ეტრუსკებს იბერიელებთან?


Похожее изображение

მალე ცეია ჰია  ეტნამ…

ციზ ვაკლ აისვალე, 

მალე ცეია ჰია ტრინთ

ეტნამ ციზ ალე.

მაოე ცეია ჰია ეტნამ,

ციზ ვაკლ ვიკლ ვალე,

ატაილე იტრიალე

ჰია ციზ ტრინთაშა…

ეს ეტრუსკული  ლოცვაა. მახვილ ყურს რატომ ესმის ქართული ხმები: ცელი ვლესე და ვერ გავლესე…

რატომ გვეცნობა  ეს “მალე”, “ცეია”, “აისვალე”,  “ალე”, “იტრიალე” – და რატომ გვოგნია, სვანს თუ მეგრელს, ქართლელს თუ ლაზს ვუსმენთ? რატომ ადევს ეტრუსკულ სიტყვებს ქართული ელფერი?

ეტრუსკები და იბერიელნი აპენინის მკვიდრნი იყვნენ…

…ფრესკაზე ტავერნაა, შემთვრალი ეტრუსკები ერთმანეთს გასძახიან:” ჰელლოუ, ლარგენა, დალიუს!”

–ეი, ლარგენა, დალიე!

ნუთუ, ასეა? შესაძლოა, ოცნებაც იყოს, რომელსაც საზღვარი არ აქვს… მაგრამ ვნახოთ, როგორია ეტრუსკულ–ქართველური შეხვედრები:

ეტრ. teta – დიდედა – ქართ. დედა ( მეგრ. დიდა; სვან. დი, დიდელა; ჭან. დიდა)

nene – ძიძა – ქართ. ნანა, დედა, ნენე ( აჭარულად)

papa(l) – პაპა, ბაბაუა, – ქართ. პაპა (პაპალ)

cvil  –  ბავშვი, პირმშო – ქართ. ჩვილი

calu –– მკვდართ ღმერთი – ქართ. კალ/კლ – მოკვლა

lupu – სიკვდილი – ქართ.  ლპ–ობ–ა

velta – მიწა, დედამიწა – ქართ. ველ –ველი

farfalio – პეპელა – ქართ.  ფარფალია (მეგრ.) – პეპელა, ფარფატი, ფარფალი.

Похожее изображение

ეტრუსკები თავის თავს რასენებს უწოდებდნენ, ძველი  ბერძნები კი  ტირენებად მოიხსენებდნენ. ეტრუსკებმა მაღალი ცივილიზაცია შქმნეს, დიდი წვლილი შიტანეს რომისა და იტალიის კულტურულ განვითარებაში. მცირერიცხოვანი  ერი ლათინურ–რომაულ ეთნოსის ზეგავლენის შედეგად გაქრა. რომაელები აღიარებდნენ, რომ ეტრუსკებისგან მათ მემკვიდრეობად დარჩა მრავალი შენობა –ნაგებობა რომში, ასევე თეატრები,  სამთო საქმე, რკინის და კერამიკის დამუშავების დარგის  განვითარება,  ჭაობების გაშრობის ოსტატობა, ფერწერობისა და ძერწვის ხელოვნება.

ეტრუსკები ბრწყინვალედ ფლობდნენ მედიცინას, მათ განავითარეს თერმალური წყლებით მკურნალობის ხერხები, ეწეოდნენ  კბილების  მკურნალობის და პროტეზირების პრაქტიკას.

www.premiumi.ge




აფხაზეთში ნაპოვნი „თოვლის ქალის“ გენეტიკური კოდი ამოხსნილია


Картинки по запросу Зана თოვლის ადამიანისშესახებ აფხაზეთში ოდითგანვე იცოდნენ, მას აბნაუიუს უწოდებენ.  ყვებოდნენ, რომ ადრე, უღრანი ტყით დაფარულ მთებში მრავლად იყვნენ და ადგილობრივ მოსახლეობას მათი განადგურებაც უწევდათ...

1950–იან წ.წ. სსრკ–ს თავდაცვის სამინისტრომ აფხაზეთის საზღვარზე მოსამსახურე სამხედრო პირებისთვის ვრცელი ინსტრუქცია გააგზავნა, სადაც დაწვრილებით  იყო გაწერილი, თუ როგორ უნდა მოქცეულიყო მესაზღვრე აბნაუიუსთან შეხვედრის დროს. იკრძალებოდა მათი მოკვლა ან კონტაქტში შესვლა. სამხედრო არქივში შემონახულია ერთ–ერთი მესაზღვრის პატაკი, რომელიც მორიგეობისას „თოვლის ადამიანების“ წყვილს გადაეყარა. როგორც ჩანს, მამრმა მესაზღვრე კონკურენტად აღიქვა და თავს დაესხა, თუმცა მდედრმა არ დაანება და თავის გზას გაუდგა. დაფლეთილი სამოსით დაბრუნებული მესაზღვრის პატაკი მეთაურობამ უპირობოდ მიიღო.

მე XIX  საუკუნის ბოლოს აფხაზეთის ერთერთ სოფელში, თავადის მამულში ცხოვრობდა აბნაუიუს მდედრი წარმომადგენელი სახელად ზანა.

მისი  დაჭერის თარიღი და ადგილი დაზუსტებით დადგენილი არაა. ერთი ვერსიით, ის ზაადანის მთიან ტყეებში შეიპყრეს, მეორე ვერსიით – ახლანდელი ოჩამჩირეს რაიონის სანაპიროს მახლობლად, მესამე ვერსიით კი – აჭარის სანაპიროსთან. აჭარის სასარგებლოდ მეტყველებს მისი სახელი „ზანა“, რაც ქართულ სიტყვას „ზანგს“ ჰგავს.

ოფიციალური ისტორია მოგვითხრობს, რომ აფხაზეთის თავადი აჩბა სანადიროდ ზაადანის მთის ტყეებში მონადირეობდა, როდესაც ძალზე მაღალი, უცნაური ადამიანი  შენიშნეს. ტყიური ქალი მარტივად მიიტყუეს – ერთერთმა მსახურმა თავისი ძველი, ოფლით გაჯერილი შარვალი დაუგდო. უცნაური ნივთის თვალიერებაში გართული „თოვლის ქალი“ ადვილად გაკოჭეს. ახლო დაკვირვებამ ცხადჰყო, რომ ქალის სიმაღლე 2 მეტრამდე აღწევდა, სხეული მუქი ყავისფერი, გრძელი ბალნით იყო დაფარული,  სხეულის ქვედა ნაწილში თმის საფარი უფრო ინტენსიური იყო.  კანის ფერი მუქი რუხისფერი. სხეული მასიური, დაკუნთული, ძალზე მსხვილი მკერდით,  თუმცა წვივები თხელი, ხოლო ფართე ტერფებზე გრძელი მოქნილი თითები ჰქონდა. სახე არც ისე გრძელი თმით იყო დაფარული. თავზე თმის საფარი თითქმის წარბებიდან  ეწყებოდა  და ზურგამდე ეშვებოდა. სახის ქვედა ნაწილი წინ იყო წამოწეული.  თვალები კი მოწითალო ჰქონდა.

ზანა აფხაზეთი
რაისა შვილიშვილთან ერთად

„თოვლის ქალს“ ზანა შეარქვეს. თავადმა აჩბამ ის მეგობარ თავადს ლაიპანს უსაჩუქრა, მან კი, თავის მხრივ, თავად ეჯე გენაბას, რომელმაც ზანა სოხუმიდან 78 კმ–ში მდებარე მამულში, ს. თხინში  ჩამოიყვანა. აგრესიული ქცევის გამო თავდაპირველად ზანა მორებისგან შეკრულ სადგომში ცხოვრობდა, ხოლო სამი წლის შემდეგ ის უკვე თავისუფლად დასეირნობდა სოფელში, საცხოვრებლად კი ორმო ირჩია, რომელიც თავად ამოთხარა, აქ ზამთარ–ზაფხულ ეძინა, ზოგჯერ კი თბილ ნაცარში უყვარდა ჩაძინება.  სამოსს არ იკარებდა, ყველა კაბა, რომელიც ჩაააცვეს, ნაფლეთებად აქცია, როგორც იქნა, წელსქვევით მოსახვევის ტარებას შეაჩვიეს.  თვითმხილველთა მოწმობით, ზანა ცხენის სიჩქარით დარბოდა, ერთი ხელით თავისუფლად წევდა 80 კილოგრამიან ტომარას. ყველაზე ძალიან მას მდინარეში ცურვა და ალკოჰოლური სასმელების დალევა უყვარდა. სოფელში ცხოვრების მანძილზე ზანას ინტიმური კავშირი  ჰქონდა რამოდენიმე მამაკაცთან, მათ შორს თვით თავად გენაბასთან. როგორც ჩანს, ადგილობრივებისთვის ეს ერთგვარი გართობა იყო.  ამის შედეგად ზანას ოთხი ბავშვი ეყოლა. პირველი, რომელიც თავადი გენებასგან ეყოლა, გარდაიცვალა – დედამ ახალშობილი ეგრევე ცივ მდინარეში გაბანა. ამის გამო დანარჩენ ბავშვებს დაბადებისთანავე ართმევდნენ.

ზანას გარდაცვალების თარიღი და დაკრძალვის ადგილი უცნობია. ეს დაახლოებით 1880–იანი წლების ბოლოს მოხდა. ცხოვრების ბოლომდე ზანას დაბერების ნიშანი არ დასტყობია, ერთი თმა არ გასთეთრებია, ერთი კბილი არ დაჰკლებია. ლაპარაკი ვერ ისწავლა, მხოლოდ ღმუოდა ან იღრინებოდა. როდესაც რამე უხაროდა, ცივად იცინოდა, მაგრამ არასდროს გაუღიმია.

Похожее изображение
ხვიტი და რაისა

ზანას ოთხი შვილი დარჩა – ორი გოგო და ორი ბიჭი – გომაზა, კოჯანირი, ჯანდა და ხვიტი. სამი მათგანის ბედი უცნობია.  სოფელში მხოლოდ ხვიტი დარჩა, რომელიც  1954 წელს 67 წლის ასაკში გარდაიცვალა. როგორც ადგილობრივი მკვიდრი ზენობ ჩოკუა ყვებოდა, მას ბავშობაში ზანა ნანახი ჰყვდა და დაწვრილებით აღწერა იგი. მისივე თქმით,  ხვიტის მამა თანასოფლელი მწყემსი საბეკია იყო, რომელმაც სიკვდილის წინ მამობა აღიარა და გვარიც მისცა.

ხვიტი მრავალს ახსოვდა, მას აღწერენ როგორც ღონიერ, მუქკანიან და შეიძლება ითქვას, ნეგროიდული გარეგნობის ნიშნების მქონე ადამიანს. სოფლელებთან ერთერთი უთანხმოების დროს ხვიტს მარჯვენა მოჰკვეთეს, თუმცა მთელი ცხოვრება მარცხენა ხელით შესანიშნავად ასრულებდა ყველა სამუშაოს – თიბავდა, მუშაობდა, ხეებზეც კი ადიოდა. მაღალი ხმა ჰქონდა და კარგად მღეროდა. ორჯერ იყო დაქორწინებული, სამი შვილი დარჩა.  ცხოვრების ბოლო წლებში ტყვარჩელში გადასახლდა, სადაც გარდაიცვალა, ხოლო დაკრძალვით  მშობლიურ სოფელ თხინში, დედის საფლავის მახლობლად დამარხეს.

ხვიტის შვილებს – შალიკუას და რაისას ნეგროიდული გარეგნობა ახასიათებდა – ოდნავ მუქი კანის ფერი და მსხვილი სახის ნაკვთები. „ბებია ტყეში იპოვეს“, – მშვიდად აღნიშნავდა ხოლმე რაისა.  შალიკუას ძალზე ძლიერi ყბები ჰქონია,  შეეძლო კბილებით დაეჭირა მაგიდა მასთან მჯდომი ადამიანითურთ და ამავე დროს ეცეკვა. მას კიდევ ერთი  უჩვეულო ნიჭი ჰქონდა – ყველა შიანური თუ გარეული ცხოველების ხმებს ბაძავდა.

მრავალი მცდელობის მიუხედავად, მეცნიერებმა ზანას საფლავს დღემდე ვერ მიაგნეს, თუმცა, ნათესავების თანხმობით, ხვიტის საფლავი გახსნეს.  2015 წელს  ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ბრაიან საიკსამა ზანას  გენეტიკური კოდის ამოცნობა სცადა. მას ხვიტის თავისქალის ნაწილი და ზანას 6 შთამომავლის  ნერწყვის ნიმუშები ჰქონდა. ანალიზის შედეგები საიკსმა ბრიტანულ გაზეთს  The Times–ს გააცნო. დასკვნის თანახმად, გენეტიკურმა ანალიზმა ცხადყო, რომ მისი მატარებელი ნახევრად ადამიანის ქვესახეობას, ნახევრად კი მაიმუნისებრ ქვესახეობას მიეკუთვნებოდა და სავსებით შესაძლებელია, რომ „იეტის“ ანუ „თოვლის ადამიანი ყოფილიყო“. ამის გარდა, ეს ქვესახეობა გარკვეულ წილად აფრიკული რასის წარმომადგენლებს ჰგავდა, თუმცა თანამედროვე აფრუკულ ჯგუფებთან ძალზე მცირე ფიზიკური და გენეტიკური მსგავსება გააჩნდა…

www.premiumi.ge