უნიკალური აღმოჩენა – ამორძალთა სახელები კავკასიური ენების მეშვეობით ამოიკითხეს!

სტენფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფმა ძველბერძნული კერამიკული ჭურჭელი შეისწავლა და მათზე დატანილი ამორძალთა სახელების ამოკითხვა და თარგმნა შეძლო. ედრიენ მეიორმა და დევიდ სონდერსმა 12 ლარნაკზე აღბეჭდილი ამორძალთა სურათების ქვეშ არსებული წარწერები ფონემებად აქციეს და აღმოაჩინეს, რომ მათი ამოკითხვა მხოლოდ ჩრდილოკავკასიური ენების მეშვეობით  იყო  შესაძლებელი.

საქმე იმაშია, რომ ლარნაკებზე ბერძნული ანბანით დატანილი წარწერები არც ბერძნულ და არც სხვა ძველ ენებსა თუ დიალექტებზე არ ითარგმნებოდა. მეცნიერებსა და ისტორიკოსებს ისინი ასოთა უაზრო ნაკრებად მიაჩნდათ.  ბრიტანლემა მკვლევარებმა  ამ წარწერების ტრანსკრიპცია კანადელ  ლინგვისტს და კავკასიის იშვიათი ენების მცოდნეს ჯონ კოლარუსოს გადასცეს, ხოლო  წარწერების წარმომავლობზე არაფერი უთქვამთ. ჯონ კოლარუსომ, რომელიც ფლობს ჩერქეზულ, აფხაზურ, ოსურ და უბიხურ ენებს, შეძლო ამ წარწერების თარგმნა. როგორც აღმოჩნდა, ამორძალთა სახელები ამავდროულად მათ თვისებებსაც განსაზღვრავდნენ და შემდეგნაირად ითარგმენბოდნენ: პრინცესა, ცეცხლოვანგვერდიანა, არდაუთმო, ჯავშნის ღირსი, საბრძოლო შეძახილი და ა.შ. ამრიგად, მეცნიერებმა 2500 წლის წინ  დაკარგული ენა ააჟღერეს. რორგორც ჩანს, ეს სვითელი მომთაბარეები იყვნენ, რომლებიც ელადასთან ხან ომობდნენ, ხან კი ვაჭრობდნენხოლმე. კვლევის ავტორებს მიაჩნიათ, რომ ლარნაკებზე ამორძალთა და მათი სახელების გამოსახვით ელინები ცდილობდნენ შეენერჩუნებინათ ინფორმაცია მათ შესახებ, ფონეტიკური სახითაც კი.

 „როგორც ჩანს, ბერძნები პატივს სცემდნენ ამორძალებს, თუმცა მათ მიმართ არარერთგავროვანი დამოკიდებულება ჰქონდათ. ძველ საბერძნეთში ქალთა და მამაკაცთა უფლებების თანასწორობაზე საუბარი ზედმეტი იყო, ამიტომ ის აზრი, რომ ქალს მამაკაცივით შეეძლო ჩაცმა და ბრძოლა, ბერძნებს ექსტრავაგანტულად მიაჩნდათ.”– განმარტავს ედრიან მეიორი. დიდი ხნის მანძილზე ისტორიკოსები თვლიდნენ, რომ ამორძალები მითიური, გამოგონილი პერსონაჟები იყვნენ, სანამ არქეოლოგებმა არ აღმოაჩინეს სკვითელი მეომარი ქალების სამარხები.

ლინგვისტმა ჯონ კოლარუსომ ლარნაკებზე არა მხოლოდ ამორძალთა სახელები თარგმნა, არამედ ნახატის აღმნიშვნელი ფრაზებიც ამოიკითხა. ასე, ორ ამორძალთა ნადირობის სცენას თან ახლავს წარწერა, რომელიც აფხაზურ  გამონათქვამს „ძაღლის სადავედან აშვება“– ს ნიშნავს. ამორძალების ნადირობის სცენაზე მართლაც ძაღლია გამოსახული. ერთერთ ლარნაკზე კი აღბეჭდილია  წესრიგის დამცველი და გალია  მკვდარი ბატით.  ნახატს წარწერა ახლავს „ეს საძაგელი ქურდი იმ ადამიანს პარავს“.  ეს ფრაზა ჯონ კარლრუსომ ისე თარგმნა, რომ ნახატი თავლითაც არ უნახავს. სხვათაშროის, იმ პერიოდში ათენის  „პოლიციის„ რიგებში აქტიურად იღებდნენ სკვითებს. კიდევ ერთი ლარნაკის წარწერა შემდეგნაირად გაიშიფრა:“მის გვერდით ძაღლი ზის“ , ეს ფრაზა მართლაც ახლავდა სცენას, რომელზეც სკვითი მეომარი და მის ფეხებთან მჯდომარე ძაღლია გამოსახული.

ათენში დამზადებული ლარნაკები ამორძალთა გამოსახულებით  დიდად ფსობდნენ ძველ სამყაროში, ხმელთაშუა ზღვის ტერიორიაზე და იტალიაში, ასეთ ჭურჭელს დღემდე პოულობენ ეტრუსუკულ სამარხებში. ბრიტანელმა მეცნიერებმა 1500 არსებული ლარნაკიდან ჯერჯერეობით მხოლოდ 12  შეისწავლეს. კვლევის შედეგები გამოქვეყნებულია ჟურნალ „Hesperia“–ში.

წყარო

image_pdfimage_print

Comments

comments