მეცნიერებმა კავკასიაში პრომეთეს კლდეს მიაგნეს?

прометей-ის სურათის შედეგიკავკასიის მთებში  ის ადგილი იპოვეს, სადც სავარაუდოდ, მითიური პრომეთე იყო მიჯაჭვული.

როგორც რუსი მეცნიერი, მხარეთამცოდნე  ვიქტორ ჩაშინი ირწმუნება, ეს კლდე ანაპის მახლობლად, დიდ უტრიშზე მდებარეობს.

 „ მე მხოლოდ ანტიკურ ავტორების მონაცემებს ვეყრდნობი და დეტალურ ანალიზზს ვაწარმოებ, ჩემით არაფერს ვიგონებ“,– ამბობს მეცნიერი.

კავკასიის თითქმის ყველა ეპოსში არსებობს ლეგენდა პრომეთეს შესახებ. რა საკვირველია, ყველას საკუთარი ვარიაცია  გააჩნია.  ჩერქეზები, ყაბარდოელები ამტკიცებენ, რომ პრომეთე იალბუზზე იყო მიჯაჭვული; ქართველებს მიაჩნაით, რომ ეს  მყინვარწვერი იყო; სომხები ამბობენ, პრომეთე  არარტს მიაჯაჭვესო;  სოჭელი გიდები კი ტურისტებს არწმუნებენ, რომ ლეგენდალური ტიტანის დსაჯის ადგილი ფიშტაზე მდებარე კლდეზე იყო. მეტად  დეტალური ვერსია ადიღელებს გაჩნიათ, ნარტული ეპოსი მოგვითხრობს, რომ კლდეზე მიჯაჭვული  გოლიათი  გაანთავისუფლა ნარტმა, რომლის სახელი ითარგმნება, როგორც  „მეზღვაური სწორი ცხვირით“, რაც ჰერაკლეს გარეგნობაზე მიათითებს. თუმცა ვიქტორ ჩაშინის აზრით,თვდაპირველად  ისტორია პრომეთეს შესახებ  ძველმა ბერძნებმა ადიღელებისგან გადმოიღეს და შემდეგ შექმნეს  ჩვენთვის უკვე ცნობილი ვერსია.

დიდი უტრიში

აპოლონის  „არგონავტიკაში“ აღნიშნულია, რომ პრომეთეს კლდე პონტოსთანაა, სადაც კავკასიის მთები იწყება, ხოლო ესხილე  უფრო ზუსტად მიგვანიშნებს :“ხმაურიან ზღვის ნაპირს გაუყევი, აბობოქრებულ მდინარეს ნუ გადალახავ და ამორძალებთან მიხვალ“.

ვიქტორ ჩაშინმა დიდი შრომა გასწია, შეადარა რა უძველესი და ახალი  გეოგრაფიული მონაცემები და დაასკვნა, რომ ძველ თქმულებებში საუბარი შავ ზღვაზე კი არა, არამედ მდინარე ყუბანზეა. რუსი მეცნიერი იმ ფაქტს ეყრდნობა, რომ ამორძალები ახლანდელი როსტოვის და კრასნოდარის  ოლქების ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ. ასევე, დიდი უტრიში ერთადერთი ადგილია, სადაც კლდის მასივი  უშუალოდ ზღვის ნაპირის სიახლოვეს მდებარეობს.

უტრიშზე არის ერთი, ყველასგან გამორჩეული, ციცაბო კლდე. მასთან  მისასვლელი გზა  ღვიის რელიქტურ ტყეზე გადის. ეს ტყე უნიკალურია იმით, რომ ერთადერთია დედამიწაზე – ხეების ასაკი 600 წელს აღწევს. აქ იზრდება  უჩვეულო მცენარე სათოვლია  (Colchicum autumnale)  ანუ „შეუწველი მაყვალი“, როგორც მას ხალხში უწოდებენ. ასანთი რომ  მოუკიდო, ალი გაჩნდება და  მალევე ჩაქრება, მცენარე კი უვნებელი დარჩება.  იწვება მხოლოდ მის მიერ გამოყოფილი  ეთერზეთები. თუმცა, ცეცხლის გარეშეც საკმაოდ ტოქსიკურია და მიკარებისას კანძე ძლიერ დამწვრობას ტოვებს. ლეგენდის თანახმად, ეს მცენარე იმ ადგილზე აღმოცენდა, სადაც პრომეთეს სისხლის წვეთები დაეცა. ჩაშინის თეორიის სასარგებლოდ საუბროს ის ფაქტიც, რომ კლდის მახლობლად  მდებარეობს „სისხლისმსმელი არწივის ხეობა“.

огонь трава-ის სურათის შედეგი
სათოვლია (Colchicum autumnale)

მეცნიერი აღნიშნავს, რომ ძვ.წ.ა. 600 წლეებში ანაპის ტერიტორიაზე სინდები სახლოობდნენ . იმ დროს სოჭის მიდამოები  კოლხეთის შემადგენლობაში შედიოდა. ზუსტად რომ კოლხეთში მიმავალმა არგონავტებმა გაიგონეს პრომეთეს გმინვა და საშევლად ჰერაკლე გააგზავნეს, რომელმაც ,მითის თანახმად , მოკლა არწივი და ტიტანი გაანთავისუფლა.

სტრაბონიც ამბობდა, რომ  პრომეთეს გადასახლების ადგილი კავკასია იყო. ასევე საინტერესო დეტალს გვამცნობს  რომაელთა ფლოტის მეთაური  არიანე (ჩვ. წ. II ს), რომელსაც  აღმოსავლეთ პონტოს  ციხე–სიმაგრეების  დათვალიერება ევალებოდა:“დიოსკურიადისკენ (ახლანდელი სოხუმი) მიმავალ გზაზე გვანახეს კავკასიის ერთერთი მწვერვალი სახელად სტროვილოსი, რომელზეც, მითის თანახმად, ზევსის ბრძანებით გეფესტმა პრომეთე მიაჯაჭვა“. ანტიკური ავტორები  ტამანის და ყირიმის ტერიტორიას სკვითების მიწებს უწოდებდნენ, ხოლო სამხრეთისკენ მდებარე მიდმოებს,  სადაც კავკასიის მთები იწყებოდა – აეტის სამეფოს…

ასეა თუ ისე, მეცნიერები დარწმუბებით ჯერ ვერ ამბობენ, თუ რომელი თეორიაა მართალი და რომელი მცდარი. ეს საკითხი კიდევ მრავალ დაფარულ დეტალს ინახავს და, შესაბამისად, მკვლევარების და ისტორიკოსების ინტერესის ობიქტს წარმოადგენს.

www.premiumi.ge

image_pdfimage_print

Comments

comments